Tüm bilgisayar parçalarını üzerinde bulunduran, bilgisayarın en önemli parçası diyebileceğimiz bir bileşendir. Bilgisayara takılan her şeyin anakartla bir bağlantı yeri vardır. Bu nedenle anakartların üzerinde çeşitli bağlantı yuvaları ve aygıtlar vardır. Bunlardan en önemlileri CPU Soketi, RAM Soketleri ve Chipsetlersayılabilir. Anakartın üzerinde veriyolu denen elektronik bağlar mevcuttur. Tüm parçalar arasındaki bağlantı bunlarla sağlanır.
Bunların hızı ise MHZ (Megahertz) cinsinden ölçülür. Günümüzdeki anakartların veriyolu hızları 100 ile 800 MHZ arasında değişmektedir. Her zaman olduğu gibi hızı yüksek olan daha iyidir. Fakat burada dikkat edilmesi gereken ufak bir ayrıntı vardır. Örneğin 133 MHZ veriyoluna sahip anakart üzerinde 66 MHZ
hızında RAM kullanmak saçmalık olur. RAM 66 MHZ‘den hızlı çalışamayacağı için anakart da 66 MHZ hızın da çalışacaktır. Aynı şekilde CPU (İşlemci) veriyolu hızı da önemlidir. Her anakart her CPU ile çalışamaz. Bazen anakart CPU’nun hızını kaldıramaz bazen de CPU anakartın veriyolu hızına uyum sağlayamaz.
Dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta ise anakart üzerinde bulunan iÅŸlemci yuvasıdır. Mesela Pentium 2 serisi iÅŸlemciler slot giriÅŸli oldukları için sadece slot yuvaya sahip anakartlar ile çalışabiliriler. Pentium 4 iÅŸlemciler ise Soket uyumlu olduklarından soket yuvaya sahip anakartlar ile birlikte çalışırlar. Aksi takdirdeCPU’yu anakarta takmak mümkün olmaz. Anakart, fiberglasttan yapılmış, üzerinde bakır yolların bulunduÄŸu, genellikle koyu yesil bir levhadır. Ana kart üzerinde, mikro iÅŸlemci,bellek,geniÅŸleme yuvaları, BIOS ve diger yardımcı devreler yer almaktadır.Yardımcı devrelere örnek sistem saatidir. Bütün kartların anası diyoruz; çünkü PC’nin diÄŸer bileÅŸenleri bir ÅŸekilde anakarta baÄŸlanıyor, birbirleri ile anlaÅŸmak için anakartı bir platform olarak kullanıyor; yani PC’nin “sinir sistemi” anakart üzerinde yer alıyor. Peki anakartlar nasıl sınıflandırılır? Anakartlar üzerinde taşıdıkları çipsetlere göre sınıflandırılırlar. Intel’in Pentium 4 iÅŸlemciler için ürettiÄŸi i845 ve i850 adı verilen çipsetler bunlara bir örnektir.
Anakart Çeşitleri
İşlemcilere Göre Ana Kart Çeşitleri:
Ana kartlar, öncelikle üzerine takılacak iÅŸlemciler bazında gruplara ayrılırlar. Pentium ve Pentium MMX’ ler için aynı tür, Pentium II, Celeron ve Pentium Pro iÅŸlemciler için ise ayrı ayrı ana kartlar kullanılır. Aynı iÅŸlemci için tasarlanmış ana kartlar, içerdikleri yonga setine baÄŸlı olarak alt gruplara ayrılırlar.
Pentium Pro iÅŸlemciler için yalnızca tek tip yonga seti bulunur. Pentium ana kartlar için FX yongalı (chipsetli) , Pentium MMX ana kartlar için VX, HX ve TX yonga setine sahip ana kartIm: üretilmiÅŸtir.. FX, uzunca bir zaman önce ortadan kalktı. DiÄŸerleri de piyasadan kalkmak üzere olduÄŸu için, teknik ayrıntılarından burada bahsedilmeyecektir. Pentium n’ den önce, ana kartlar içerdikleri ön bellek miktarına göre de ayrılırlardı. FX yonga’ setli ana kartlar 128 ve 256 KB, VX, RX ve TX’ ler 256′ ya da 512 KB ön bellek ile satılıyorlardı. Son dönemde TX ana kartların 1 MB ön belleÄŸe sahip olanları çıkmıştır. Pentium II ana kartlarında ilk önce FX yonga seti kullanılırken, ÅŸu anda LX ve BX yongası hakim olmuÅŸtur. LX ve BX ana kartlar arasındaki temel farklar, BX’ in 333 MHz ‘den daha hızlı iÅŸlemcileri de desteklemesi, 100 MHz SDRAM desteÄŸi, 100 MHz sistem(Bus) hızı desteÄŸidir. BX yonga setli kartlar piyasaya çıkmadan önce ISA slot bulunmayacağı belirtiliyordu, fakat öyle olmadı. Hala BX chip setli ana kartlar üzerinde az da olsa ISA slotlara yer veriliyor. PX hariç, LX veBX yonga setli ana kartlar AGP (Accelerated Graphics Port – Hızlandırılmış Grafik Yuvası) adı verilen yeni bir yuva barındırıyorlar. Bu yuva ekran kartları için geliÅŸtirilmiÅŸtir ve ekran kartları bu yuvada PCI yuvalardan çok daha hızlı çalışmaktadır.
İşlemci Yuvasına Göre Ana kart Çeşitleri:
Ana kart üzerinde iki tip işlemci yuvası bulunur. Bunlar Slot ( Kart yuvalı) ve Socket (Dişi yuvalı). Normalde bu yuvalardan yalnızca bir tanesi Ana kart üzerinde yer alır. Bazı ana kartlar ise her iki yuvanın da bulunmasını sağlarlar. Örnekteki ana kartta ise, hem Celeron işlemciler için yapılmış olan socket PGA 370 dediğimiz yuva, hem de PII işlemciler için yapılmış olan Socket 1 yuva bulunmaktadır. Bu soketleretakılan işlemciler, işlemcinin gerek mimarisi gerekse boyutlan açısından birbirinden farklıdır. Bu yüzden işlemcilerin modeline göre yuvalar yapılmaktadır. Celeron bir işlemci almak isterseniz socket PGA 370 CPU yuvasını üzerinde bulunduran bir Ana kart alabilirsiniz. (Celeron işlemciler ilk çıktıklannda Socket 1- PII yuvalanna takılabilir olarak üretildiler.)
Yeni çıkarılan Celeron iÅŸlemciler socket PGA 370′e göre üretilmeye baÅŸlandı. Piyasada Slot 1 ‘e göre yapılmış Celeron iÅŸlemciler hala var. EÄŸer ÅŸimdi Celeron iÅŸlemcili bir makina alıp daha sonra PII ye terfi etmek isterseniz aldığınız Ana kartın Slot 1 CPU yuvasına sahip olanını, sadece Celeron kullanınm derseniz, Socket PGA 370 CPU yuvası bulunduran bir ana kart seçmelidir. EÄŸer Socket PGA 370′li bir Ana kart alır ve sonra PII’ ye geçmek isterseniz, Ana kartınızı da deÄŸiÅŸtirmek zorunda kalırsınız. Socket 1 ve Socket PGA 370′ e takılan CPUları görmek isterseniz aÅŸağıdaki resim üzerinden yuvaları tıklamanız yeterli olacaktır
Kasa Yapısına Göre Anakart Çeştleri
a) BABY AT
bazı sorunları var. Her şeyden önce ISA genişleme yuvaları işlemci ile aynı hizadadır ve eğer bu yuvalara takılan genişleme kartlarının boyutları büyükse işlemciye değmeleri kaçınılmaz olmaktadır. Bellek yuvaları sabit disk ve disket sürücünün altında kalmaktadır bu nedenle yuvalara bellek çıkarıp takmak çok zordur. Baby AT kart ve buna uygun kasa ile bilgisayar içerisinde havalandırmayı sağlamak da mümkün olmamaktadı.Power supply 12 ve 5 volt sağlarken, board üzerindeki bir regülâtör kartlar ve CPU için de 3.3 voltluk enerji sağlar.
b) ATX
INTEL’ in ATX standardı ile daha çok giriş/çıkış birimi alınmış. Bellek yuvaları ise sistemin orta kısmında yer alıyor ve erişimi kolaylaştırıyor. Kasada bu yeni anakarta göre yeniden düzenleniyor. Güç kaynağının içindeki pervane, kaynağın hemen dışına çıkarılıyor ve havayı dışarı doğru değil, kasanın içine gönderiyor. Anakart monte edildiğinde pervane tam işlemcinin karşısında yer alıyor ve hem tüm sistemi hem deişlemciyi soğutuyor. ATX kasalar normal kasalara göre daha pahalı ama özellikle pentium pro gerektiren işletim sisteminiz ve uygulamalarınız varsa bu tip bir kasayı almak en uygun olanı olacaktır.
ATX kasaların ek özellikleri:
• Entegre edilmiş Seri/paralel ve mouse portları yada konektörü
• 20 pinlik Güç konektörü
• 3.3 V çalışma (Bir çok yeni işlemci artık 3.3 volt kullanıyor. Baby AT kartlarda bu voltaj düşürme ihtiyacı problem yaratıyordu.)
• Daha iyi havalandırma.
Baby AT ve ATX kartlar için üretilmiş kasalar ayrı kasalardır ve kartlar sadece kendi için üretilmiş kasaya uyar. >c) LPX
yuvaları Riser adı verilen bir kartın üzerine paralel olarak takılıyor. Bu da anakart ile ilgili bir işlem yapıldığında (mesela memory takmak gibi) genellikle genişleme kartlarını sökme ihtiyacı doğuruyor. Genelde hızlı işlemciler için soğutma ihtiyacı var.
d) NLX
NLX yapıda, tüm genişleme kartları anakartın yan tarafında toplanmıştır. Genellikle power supplyRiser’ın olduğu tarafta yer almaktadır. Yukarıdaki görünüm sizi yanıltabilir Riser’ın durumu LPX’ deki Riser gibi değildir. Aslında anakart Riser’a yandan monte edilmiştir. CPU’ nun altında bulunan Release latch dışarıya doğru açıldığında anakart kolayca Riser’dan; daha doğrusu kasadan yatay bir şekilde ıkarılmaktadır. gibi Riser’a takılır. NLX kartlarda AGP desteği gelmiş, fakat ihtiyacı nedeni ile, AGP slot’ u anakart üzerinde kalmıştır.
• DIMM memory desteği
• Pentium II için SEC desteği
• Daha iyi havalandırma
• Sistem kartının rahatça söküp çıkarabilme için seçenekler
Daha kısa kablo kullanımı için Riser üzerinde disk ve disket çıkışları NLX board’ların avantajlarından sayılabilir. Gelişen günümüz teknolojisinde her elektronik cihazda olduğu gibi anakartlarda da çok hızlı bir değişim söz konusu. Her geçen gün yeni genişleme kartları, hızlı işlemciler piyasaya çıkmakta. Yeni teknoloji ürünü olan bu cihazlar üzerinde çalıştıkları anakartında geliştirilmesi için zorlayıcı bir etken olmaktadır. Şu günlerde pentium II ve pentium III işlemciler bilgisayar dünyasına hızla hakim olmaktadır. İşlemci hızına paralel olarak anakartlarda hem slot hemde soket destekleyi olarak piyasaya iki değişik yapıda piyasaya sürülmektedir.
Veriyolu
PC’nizin içindeki bileÅŸenler birbirleri ile çeÅŸitli ÅŸekillerde “konuÅŸurlar”. Kasa içindeki bileÅŸenlerin çoÄŸu (iÅŸlemci, önbellek, bellek, geniÅŸleme kartları, depolama aygıtları vs.) birbirleri ile veriyolları aracılığı ile konuÅŸurlar. Basitçe, bilgisayarın bir bileÅŸeninden diÄŸerine verileri iletmek için kullanılan devrelere veriyolu adı (bus) verilir. Bu veriyollarının ucunda da geniÅŸleme yuvaları bulunabilir. Sistem veriyolu denince,genelde anakart üzerindeki bileÅŸenler arasındaki veriyolları anlaşılır. Ayrıca anakarta takılan kartların iÅŸlemci ve belleÄŸe eriÅŸebilmelerini saÄŸlayan geniÅŸleme yuvalarına da veriyolu adı verilir. Tüm veriyolları iki bölümden oluÅŸur: adres veriyolu ve standart veriyolu. Standart veriyolu, PC’de yapılan iÅŸlemlerle ilgili verileri aktarırken, adres veriyolu, verilerin nerelere gideceÄŸini belirler. Bir veriyolunun kapasitesi önemlidir; çünkü bir seferde ne kadar veri transfer edilebileceÄŸini belirler. ÖrneÄŸin 16 bit’lik veriyolu bir seferde 16 bit, 32 bit’lik veri yolu 32 bit veri transfer eder. Her veriyolunun MHz cinsinden bir saat hızı (frekans) deÄŸeri vardır. Hızlı bir veriyolu verileri daha hızlı transfer ederek uygulamaların daha hızlı çalışmasını saÄŸlar. Kullandığımız bazı donanım aygıtları da bu veriyollarına uygun olarak üretilirler. Sadece iki donanım aygıtını birbirine baÄŸlayan veriyoluna “port” adı verilir. (örneÄŸin AGP = Advanced Graphics Port). Bugün PC’lerimizde ISA, PCI ve AGP veriyolları bulunmaktadır. Anakartın üzerindeki farklı boyut ve renklerde, yan yana dizilmiÅŸ kart takma yuvalarından bunları tanıyabilirsiniz.
Veri Yolları (BUS) :
Ana kart üzerindeki bileÅŸenlerin birbirleriyle etkileÅŸimde bulunmasını saÄŸlarlar. Bu yolların başında ISA (Industry Standard Architecture), PCI (Peripheral Componet Interconnect) ve AGP (Advanced Graphics Port) olarak isimlendirilen geniÅŸleme yuvaları gelir. EÄŸer ana kartın kendi üzerindeki bileÅŸenlerin arasında veri akışını saÄŸlanıyorsa buna sistem veri yolları denir. Tüm veri yolları 2 gruba ayrılmaktadır. Bunlar standart veri yoları ve adres veri yolları’dır. Bir veri yolunun kapasitesi çok önemlidir; çünkü, bir seferde ne kadar verinin gönderilebileceÄŸi buna baÄŸlıdır. Mesela 16 bitlik bir veri yolu saniyede 16 bit veriaktarırken; 32 bitlik bir veri yolu saniyede 32 bit veri aktarır. Her veri yolunun Mhz cinsinde frekans (Saat Hızı) deÄŸeri vardır. frekansı yüksek olan veri yolu daha hızlı veri akışı saÄŸlayarak programların daha hızlı çalışmasını saÄŸlayabilir.
Veri Aktarım MB/sn = Frekans x (Bant Genişliği / 
(En düşük bant genişliği 8 bittir. Ve her 8 bitlik bant, frekans uzunluğu kadar veri aktarır. Bu sebeple frekansın bant çarpanı, bant genişliğinin 8’e bölünmesiyle bulunur.) Tabloda veri yolların saniyedeki veri aktarımları gösterilmiştir. Anakartlarında kendi frekansları olur. Bunlara sistem frekansı denir. Eğer sistem frekansı 66 MHz ve 100 MHZ sistem frekansı desteklemiyorsa o zaman AGP 1X kullanılır. Aşağıdaki tablo yardımıyla bu konuyu açıklamaya çalışalım.
SÄ°STEM FREKANSI VERÄ° AKIÅž HIZI KULLANILAN KALAN
66 MHz 533 MB/sn 266 MB/sn 267 MB/sn
100 MHz 763 MB/sn 532 MB/sn 231 MB/sn
133 MHZ ? GB/sn üstü 1064 MB/sn ? MB/sn
Kullandığınız anakart yukarıda da belirttiğimiz gibi 66 Mhz sistem frekansını destekliyorsa saniyede 533 MB veri akışına izin verecektir. Böyle bir ana kartta 2X AGP kullanılırsa sisteme saniyede transfer edebileceği 533-532.8=0.2 MB/sn ibi komik bir kapasite kalmaktadır. Bu yüzden 2X AGP kartlar 100 MHz sistemfrekansına sahip ana kartlarla birlikte kullanılabilir. Bu durumda sistemin desteklediği veri akış kapasitesinden geriye 763-532=231 MB kalmaktadır. 4X AGP veri yolunu kullanan kartlar ise daha piyasaya çıkmamış olan ama çıkacağı söylentisinin dolaştığı 133 MHZ sistem frekansına sahip ana kartlarca desteklenecektir. Bu kartların saniyedeki veri aktarım hızı 1 GB (GigaBayt)’nin üzerinde olacağı düşünülüyor ki böyle de olmak zorunda. Aksi halde 1 GB üzerinde bir veri aktarımını destekleyen bir ana kartta çalışması muhtemel 4X AGP kartından fayda beklememeliyiz.
Sistem Yolları
PCI
ISA
MCA (MicroChannel)
EISA
VME
NuBus
FutureBus+
VESA
AGP
PCI Slotları: PCI (Peripheral Component Interconnect)
slotları 64 bit veriyolunu destekler ve 33 MHZ hızında çalışırlar. Ses kartı, Modem, TV Kartı vs. gibi içten bağlanmalı olan (Internal) aygıtlar bu slotlardan sisteme bağlanırlar. 1992’de Intel tarafından 486’da kullanıldı.
Hızı 33 Mhz’dir.
Veri yolu 64 bittir.
İşlemci tipinden bağımsızdır.
ISA, EISA ve MCA yolları ile uyumludur
Hem 5 V hem de 3.3 V çalışan kartları destekler. Hızlı modda (burst mode) veri aktarımı yapar
Normal modda veri okuma ve yazma 2 saat çevrimi sürer, hızlı modda ise 2-1-1-1 şeklinde ilkinde adres sağlanır diğerlerinde veri aktarılır PCI 33 Mhz maksimum hızda çalıştığında saat hızı 30 ns’dir. 32 bit veri yolunda, 32 bit (4 byte) veri aktarımı 2 saat çevrimi ile 60 ns gerektirir. Buradan band genişliği
(1/60ns) * 4byte = 66.6 Megabyte/saniye olur PCI (Peripheral Component Interconnect) Hızlı modda adres için ilk çevrimin ihmal edilmesiyle 32 bit (4 byte) veri aktarımı 1 saat çevrimi ile 30 ns gerektirir. Buradan band geniÅŸliÄŸi (1/30ns) * 4byte = 133 Megabyte/saniye olur (Peripheral Component Interconnect) 1993′te Intel tarafından geliÅŸtirilen bu veriyolu 64 bit’liktir ama uyumluluk problemlen nedeniyle uygulamada genelde 32 bit’lik bir veri yolu olarak kullanılır. 33 veya 66 MHz saat hızlarında çalışır. 32 bit ve 33 MHz PCI veriyolunun kapasitesi 133 MB/sn’dir. Anakartınızda PCI yuvaları ISA yuvalarının hemen yanında bulunur; beyaz renkte ve ISA’dan biraz daha kısadır. PCI veriyolu Tak Çalışır desteklidir.
ISA Slotları: ISA (Industry Standart Architecture)
eski bir slottur ve 8-16 bit veriyoluna sahiptir. Yeni çıkan aygıtların hepsi PCI Slot olması dolayısıyla bu slotlardan her anakartta en fazla bir tane vardır veya hiç yoktur. 1981’de IBM PC’de kullanılmıştır, bir standardı tanımlar Veri yolu önceleri 8 bit, daha sonra 16 bit’e çıkarıldı. Adres yolu 24 bit.
Hızı 8.33 Mhz’dir. Bu nedenle 386/486/Pentium işlemcilerde 32-bit veri, adres yolunu desteklemez Tak ve çalıştır özelliği yoktur.
MCA (Micro Channel Architecture)
1987’de IBM tarafından geliştirilmiştir. Veri ve adres yolu 32 bit
Hızı 10 Mhz’dir.
ISA ile uyumsuzdu bu nedenle pek tutulmadı.
EISA (Extended ISA)
ISA ile uyumludur.
Veri ve adres yolu 32 bit
Hızı 8.33 Mhz’dir. Genellikle disk denetleyicisi veya grafik kartında kullanıldı. Hızının az olması nedeniyle uzun ömürlü olmadı.
VME (Versa Module Eurocard)
Veri yolu 16 bit ve adres yolu 24 bit olarak VERSA adıyla başladı daha sonra yenilenerek VME adını aldı.
VME’nin veri ve adres yolu 32 bittir.
VME64, 64 bitlik kartları destekler
NuBus
LISP, Apple Mac II’de kullanıldı.
Veri ve adres yolu 32 bittir. Hızı 10 Mhz’dir. Kesmeler desteklenmez
FutureBus+
1986’da bir iş istasyonunda kullanıldı.
Veri yolu 256 ve adres yolu 64 bittir.
Yolar arası Köprü (Bridge) mekanizmaları ile hızlı veri aktarımı yapar.
VESA (Video Electronics Standards Association)
486’larda video uygulamaları için kullanıldı.
Hızı 33 Mhz’dir.
Veri yolu 32 bittir.
PCI çıktıktan sonra kullanılmadı.
AGP Slotları: AGP (Accelerated Graphics Port)
slotları 3D hızlandırıcılı ekran kartları için özel olarak geliÅŸtirilmiÅŸ bir slottur. 64 Bit veriyoluna sahiptirler ve 2x, 4x ve 8x olmak üzere üç tipe ayrılırlar. ÖrneÄŸin; 2x AGP slotları 33 MHZ hızında iken 4x Agp slotları 66 MHZ hızındadır. Sadece ekran kartları için çıkarılmış bir veriyoludur. Grafik ağırlıklı uygulamalar geliÅŸtikçe (örneÄŸin 3 boyutlu grafikler, tam ekran video) iÅŸlemci ile PC’nin grafik bileÅŸenleri arasında daha geniÅŸ bir bant geniÅŸliÄŸine ihtiyaç doÄŸmuÅŸtur. Bunun sonucunda grafik kartlarında ISA’dan bir ara veriyolu standardı olan VESA’ya, oradan da PCI’a geçilmiÅŸtir; ama bu da yeterli görülmeyince, grafik kartının iÅŸlemciye doÄŸrudan ulaÅŸmasını saÄŸlayacak, ona özel bir veriyolu olan AGP 1997 sonunda geliÅŸtirilmiÅŸtir. AGP kanalı 32 bit geniÅŸliÄŸindedir ve 66 MHz hızında çalışır. Yani toplam bant geniÅŸliÄŸi 266 MB/sn’dir. Ayrıca özel bir sinyalleÅŸme metoduyla aynı saat hızında iki katı veya 4 katı daha hızlı veri akışının saÄŸlanabildiÄŸi 2xAGP ve 4xAGP modları vardır. 2xAGP’de veri akış hızı 533 MB/sn olmaktadır. Ancak sistem veriyolu hızı 66 MHz ise, 2xAGP tüm bant geniÅŸliÄŸini kaplayıp diÄŸer aygıtlara yer bırakmayacağı için 66 MHz’lik anakartlarda 1xAGP kullanılır. 100 MHz anakartlarda bant geniÅŸliÄŸi 763 MB/sn’ye çıktığından 2xAGP ile uyumludur.
CPU Slotu:
İşlemciyi sisteme takmaya yarar. İki tür CPU slotu vardır. Birinicisi Slot (Eski Pentium işlemciler için. İkincisi ise Soket (Celeron ve Pentium 4 işlemciler için).
RAM Slotları:
Sisteme bellek takmak için gerekli olan slottur. IDE Slotları: Genellikle her anakart üzerinde iki tanedir. Birincisine (Primary) Sabitdisk takılır, ikincisine (Secondary) ise CD-ROM , DVD-ROM sürücü v.s. takılır.
RAID
denilen sistemlerde ikiden fazla olabilir. ICH2′nin IDE kontrolcüsünün bağımsız çalışabilen iki bağımsız birincil veriyolu ve IDE arabirimi vardır.AÅŸağıdaki tablo IDE arabirimlerini ve hangi modları desteklediÄŸini gösterir.
desteklenmesine ATA-66 ve ATA-100 hızlı zamanlayıcılardır ve yansımaları, sesi ve indüktif birleşmeyi azaltmak için özel Ultra ATA kablo gerektirir. IDE arabirimleri ATA aygıtları içn tüm transfer modlarını destekler ve ATAPI (CDROM sürücüleri gibi) aygıtları destekler. BIOS mantıklı blok adreslemesi (Logical
Block Adressing – LBA) ve artırılmış silindir ana sektörü (ECHS=Extended Cylinder Head Sector) çeviri modlarını saÄŸlar. IDE arabirimleri sayesinde Laser Servo (LS- 120) disket teknolijisi desteklenir.LS-120 sürücüsü, BIOS paket programını açılış(Boot) olarak düzenler.
IDE, anakart ile bilgisayar veri depolama aygıtları arasında kullanılan veri yoludur. IDE arabirimi, 16-bit veri yoluna sahiptir fakat günümzdeki anakartlar IDE geliştirilmiş versiyonu olan EIDE arabirimini kullanır.
SCSI (Small Computer Sytems Interface: Küçük Bilgisayar Sistemi Arabirimi)
SCSI; HDD ,CD-ROM , Scanner, Printer gibi aygıtları eski ve ÅŸu anki diÄŸer paralel arabirim standartlarından daha uyumlu ve geliÅŸmiÅŸ bir ÅŸekilde kontrol eden ANSI standardıdır. En son SCSI standardı ise trnasfer hızını saniyede 160MB’a çıkaran Ultra-3′dür Bu standart, genelde karışıklı olmasın diye Ultra160/m olarak adlandırılır. Ultra160/m standartlarını destekleyen diskler daha fazla transfer hızı imkanı sunuyor. Ayrıca Ultra160/m verilerin güvenliÄŸi içi CRC ( Cyclical Redudancy Checking )hata denetleme sistemini destekliyor.
ATA (Advanced Tecnology Attachment)
KiÅŸisel bilgisayarların hard diskleri için kullanılan bir baÄŸlantı standardıdır. IDE teriminin ANSI standartlarına göre resmi ismidir. Farklı versiyonlar farklı saat hızlarına karşılık gelir: ATA/33/66/100/133. ÖrneÄŸin ATA/33 standardı, saniyede maksimum 33 MB veri aktarımına olanak tanır. ATA/133 ise 133 MB/sn. Bunlar teorik deÄŸerlerdir. Günümüzde, ATA/133 standardındaki bir IDE disk, ATA/133 standardını destekleyen bir IDE portunda pratik olarak 133 MB/sn’lik veri aktarım hızını yakalayamaz.
Ultra ATA
Ultra ATA saatin her saykılında ikiden fazla veri transfer ederek yolu hard diske kadar geniÅŸletir. Net etki, maksimum patlama veri transferi oranı disk sürücüsünden, 16.6 MB/s’den 100 MB/s’ye kadar artırmasıdır. Hard disk sürücüsü üreticileri PC platformunun geri kalanlarıyla bu oranı pazarlamak için daha yüksek performanslı ürünler saÄŸlamışlardır (daha hızlı iÅŸlemcilerin, hafızanın ve grafiklerin gereksinimleri için daha hızlı hard diskler). Ultra ATA Protokol, Intel 850 çipsetli sistemlerin özellikle ardışık iÅŸlemler sırasında veriyi daha hızlı almasını saÄŸlar. Intel 850 çipsetli sistemlerin yeni kullanıcıları, Ultra ATA tarafından saÄŸlanan geliÅŸtirilmiÅŸ transfer hızının sonucu olarak sistemlerini ve uygulamalarını daha az zamanda açacaklar. Åžimdiki geliÅŸtirilmiÅŸ disk sürücü teknolojisi eski disk sürücü protokolünün sınırlarını (16.6 MB/s) en iyi biçimde kullanır. Daha yüksek performans geliÅŸmeleri sürücü üreticileri daha hızlı veri akımı üreten ürünler çıkardığında ortaya çıkacaktır. Intel ICH2; Ultra ATA/33, Ultra ATA/66 ve Ultra ATA/100 protokol transfer oranlarını destekler. Ultra ATA/66 ve Ultra ATA/100, Ultra ATA/33 düzeniyle benzerdir ve uyuÅŸabilir eleman sürücüsü olarak tasarlanmıştır. Ultra ATA/66 mantığı 66MHz’de zamanlanmıştır ve her iki zaman diliminde 16-bit’lik veri taşıyabilir (Maksimum olarak 66 Mbayt/s transfer eder) ve Ultra ATA/100 protokolü 100 MHz’de zamanlanmıştır ve her iki zaman diliminde 16-bit’lik veri taşıyabilir (maksimum olarak 100 Mbayt/s transfer eder).
Serial ATA (Serial Advanced Technology Attachment veya SATA)
Hard diskleri bilgisayar sistemlerine bağlanabilmesini sağlayan yeni bir standarttır. İsminden de anlaşılacağı üzere, seri bağlantı teknolojisini kullanır. Günümüzdeki IDE diskler ise paralel bağlantı teknolojisini kullanır.
IDE mi SCSI mi?
CPU, IDE/EIDE’ye bir istek gönderdiğinde CPU veriyi bekler, SCSI’de ise CPU veri gelene kadar başka işlemleri yapabilir. İki veya daha fazla disk varken; SCSI paralel, IDE/EIDE seri çalışır yani bu durumda SCSI’li sistem diğerinden 2 kat hızlıdır. EIDE 4, SCSI 7 aygıtı destekler. IDE 40 pin, SCSI 68 pin’dir.
IDE bir sisteme SCSI hard disk takarken denetleyici kartı takılır fakat ana açılış diski IDE olur. SCSI Standartları
SATA/PATA mı?
Serial ATA (Serial Advanced Technology Attachment veya SATA), hard diskleri bilgisayar sistemlerine bağlanabilmesini sağlayan yeni bir standarttır. Seri bağlantı teknolojisini kullanır. Günümüzdeki IDE diskler ise paralel bağlantı teknolojisini kullanır. SATA’nın, Paralel ATA (PATA)’ya göre bazı üstünlükleri vardır: Daha az pin ve daha düşük voltaj. SATA disklerde 7pin varken, PATA disklerde 40 pin vardır. Daha ince bağlantı kablosu Daha gelişmiş hata bulma ve düzeltme olanakları. İkincil disk takmak İkinci diskteki jumper ayarları yapılmalı, jumper Slave konumuna getirilmelidir, birincil disk ise Master konumunda kalmalıdır. Sistem çoğunlukla otomatik tanıyacaktır fakat tanıyamazsa BIOS’dan disk tanıtılır.
Chipset(Yongalar)
Anakart üzerindeki tüm iÅŸlemleri ve veriyolu hızını bu çipler ayarlar. Yongaseti (chip set) anakartın “beynini” oluÅŸturan entegre devrelerdir. Bunlara bilgisayarın trafik polisleri diyebiliriz: iÅŸlemci, önbellek, sistem veri yolları, çevre birimleri, kısacası PC içindeki her ÅŸey arasındaki veri akışını enetlerler. Veri akışı, PC’nin pek çok parçasının iÅŸlemesi ve performansı açısından çok önemli olduÄŸundan, yongaseti de PC’nizin kalitesi, özellikleri ve hızı üzerinde en önemli etkiye sahip birkaç bileÅŸenden biridir. Eski sistemlerde PC’nin farklı bileÅŸen ve iÅŸlevlerini, çok sayısal yonga denetlerdi. Yeni sistemlerde hem maliyeti düşürmek, hem tasarımı basitleÅŸtirmek hem de daha iyi uyumluluk saÄŸlamak için bu yongalar tek bir yonga seti olarak düzenlendi. Günümüzde en yaygın yonga seti Intel tarafından üretilmektedir. Intel kendi yongasetlerini, bunların desteklediÄŸi veriyolu teknolo|ilerini de temsil edecek ÅŸekilde PCIset ve AGPset olarak da adlandırmaktadır. Silicon Integrated Systems (SiS), Acer Labs Inc. (ALi), VIA gibi üretici firmalann da geliÅŸtirdiÄŸi popüler yonga setleri vardır.
Kuzey Köprüsü (North Bridge)
Anakart üzerinde bulunan, bellek ve AGP ve Güney Köprüsünü işlemciye bağlayan yongadır.
Güney Köprüsü (South Bridge)
North Bridge(kuzey köprüsü) aracılığı ile iÅŸlemciye baÄŸlanarak paralel ,seri,usb,ps2 gibi düşük hızlı çıkış ve arabirimlerin iÅŸlemciye baÄŸlanmasını saÄŸlayan çipin ismidir. Chipsetler anakartın üerinde yer alan bir dizi geliÅŸmiÅŸ iÅŸlem denetçileridir bu denetçiler anakartın üzerindeki bilgi akış trafiÄŸini denetler. Ä°ÅŸlemcinin verileri aldığı yolları takip eden ve iÅŸlemcinin bir anlamda efendisi olan kısım anakart üzerindeki chipsettir.Bununla birlikte anakartın üzerinde bulunan chipset, sistem hakkındaki hemen hemen herÅŸeyi tanımladığı için anakartın en önemli parçasıdır. Tüm data transferinin merkezi olan chipset sistemi ve sistemin kapasitesini kontrol eden bir dizi chipten oluÅŸur. CPU’nun haricindeki en büyk chipler oldukları için bulunmaları kolaydır. Chipsetler anakart üzerine entegre edilmiÅŸtir bunun anlamı chipler anakart üzerine lehimlenmiÅŸ bir haldedir ve yeni bir anakart alınmadığı sürece upgrade edilemezler. Chipset’lerdeki geliÅŸmeler iÅŸlemcilerdeki geliÅŸmelere paralel olarak ilerlemektedir. Yeni bir RAM ya da bus geliÅŸtirildiÄŸi zaman bunu iÅŸlemciye aktaracak olan Chipsetler de geliÅŸtirilir. Pentium iÅŸlemciler için farklı chipset üreticileri mevcuttur. Bunlar Intel, SIS, Opti, Via ve ALi’dir. Bu chipsetler kullanılabilecek iÅŸlemci ve anakartın performansını belirler. Günümüzde kullanılan LX, BX, EX, ZX, i810, i820, i815 ve Super Soket 7 tipi anakartların chipsetleri farklı hızdaki iÅŸlemcilere destek verirler. LX tipi anakartlar 66 MHz veri yolunu destekler. BX tipi anakartlar ise 100 MHz ve üzeri veriyolunu destekler ve bu amaçla üretilen Pentium II ve Pentium III iÅŸlemcileri çalıştırırlar. Chipsetlerin hükmettiÄŸi bazı birimler aÅŸağıda belirtilmiÅŸtir.
Hafıza kontrolcüleri
Gerçek zamanlı saat
Klavye ve mouse kontrolcüsü
İkincil cache kontrolcüsü
DMA kontrolcüsü
PCI köprüsü
EIDE kontrolcüsü
Tüm bilgi chipsetin üzerinden geçmek zorundadır. Diğer tüm parçaları n CPU ile haberleşmesi chipset sayesinde olur. Chipset tüm bu bilgilere hükmetmek için DMA kontrolcüsü ile Bus kontrolcüsünü kullanır. Madem ki chipsetler bu kadar önemli ve diğer parçalarla nasıl iletişim kuracaklarını bilmeleri gerekli o zaman chipsetlerin sistemin konfigürasyonuna ve işlemcisine göre dizayn edilmesi gerekir. BIOS ve hafıza ile birlikte çalışan chipset tüm bu çalışmanın merkezi olduğu için BIOS ve hafıza üreticilerinin yaptığı yeniliklere ayak uydurmalıdır.
Chipsetler anakartın üzerini kalabalıklaştıracak birçok chipin yerine geçer şu an üretilen chipsetlerin yapımı eskiye nazaran daha fazla zaman almaktadır. Chipsetlerle ilgili bazı terimler şunlardır;
SMP – Symetric Multi-Processing(Simetrik Çoklu Ä°ÅŸlem):
SMP Sisteme birden
fazla işlemci bağlanmasını ve bunların beraber çalışmasını destekleyen bir metoddur.
FDD Portu:
Disket sürücüler için özel olarak tasarlanmış bir porttur.
Jumperlar:
CPU veya veriyolu gibi özel ayarlar yapmaya olanak sağlayan anahtarlardır.
BIOS(Basic Input Output System- Temel Giriş Çıkış Sistemi):
Bilgisayarın açılışta yaptığı tüm iÅŸlemlerin (örneÄŸin RAM sayımını, CPU Hızını ayarlamasını) yapılmasını saÄŸlar. Belli bir hafızaları vardır. Bilgisayar kapanınca gücünü sistem pilinden alır. PC’deki en temel seviye yazılımdır; donanım ile (özellikle de iÅŸlemci ve yonga setiyle) iÅŸletim sistemi arasında bir arayüz görevi görür. BIOS sistem donanıma eriÅŸimi ve üzerinde uygulamalarınızı çalıştırdığınız ileri düzey iÅŸletim sistemlerinin (Windows, Linux vs.) yaratılmasını saÄŸlar. BIOS aynı amanda PC’nin donanım ayarlarını kontrol eder; PC’nin düğmesine bastığınızda boot etmesinden ve diÄŸer sistem ÅŸlevlerinden sorumludur. BlOS da bir yazılımdır dedik; bu yazılım anakart üzerindeki BIOS yongası üzerinde tutulur. Eskiden BIOS bir ROM (Read Only Memory) idi. Yani sadece okunabiliyordu, üzerine yazılamıyordu. Daha sonra eklenen yeni donanımlara göre BlOS’ta güncelleme yapılmasının gerekmesi üzerine Flash BIOS adı verilen yazılabilir/güncellenebilir BIOS yongaları kullanılmaya baÅŸladı. Böylece kullanıcılar daha güncel bir BIOS sürümünü anakart üreticisinin Web sitesinden indirerek yükleyebilirler
Flash BIOS – EEPROM
Tak ve çalıştır (Plug and Play – Pnp) BIOS
Gölgeli (shadowed) BIOS : BIOS’un DRAM’a kopyalanarak daha hızl ı çalışmasıdır
CMOS:
Bilgisayarın seri numarasını, şifrelerini vs. hafızasında tutan birimdir. Bu birim de gücünü sistem pilinden alır. CMOS üzerinde bir tuş bulunu ve bu tuşa basıldığında bahsedilen bilgiler, özel ayarlar gibi her şey silinir. Bir bilgisayarın konfigürasyon bilgilerini tutar ve bu bilgileri BIOS’a iletir. Gerçek-zaman saati olarak çalışır.
BIOS (Basic Input Output System)
Sistem donanımını test eder (Post-Power On Self Test) İşletim sistemini yükler Temel G/Ç birimleri (klavye, fare,seri ve paralel porta’lar) sistem sürücü programlarını içerir.
Sistem Pili:
Bilgisayarın saatinin, şifrelerinin vs. hafızada kalmasını sağlayan normal bir saat pilidir. En az her 3-4 yılda bir değiştirilmesi gerekir. <
OnBoard Ses Kartı:
Bu tür bir ses çipi sayesinde, sistemden ses almak için bir ses kartına gerek yoktur. Fakat her anakart üzerinde bulunmaz (Opsiyoneldir).
Güç Konnektörü:
Anakartın elektrik beslemesini sağlayan giriştir.
PS/2 Portu
Her anakart üzerinde iki tanedir bu portlar sayesinde sisteme bir klavye ve fare bağlanır.
USB Portları:
Bu portlara çevre birimleri denen yazıcı, tarayıcı, MP3 Player gibi aygıtlar bağlanır.USB’ye bağlı olan cihaz otomatik tanınır, ayarları yapılır ve sistem desteği sağlanır. Yeni cihazların bağlanmasını sağlar.
12 M BPS (Megabit/sn) hızındadır.
Veri giriş çıkış portudur.
Tek bir USB’ye bir çok cihaz (zincirleme olarak 126) bağlanabilmektedir.
Veri Aktarım Genişliği
USB 1.1
Yüksek hız :12 Mbit /sn
Düşük hız : 1.5 Mbit/sn
USB 2.0
Yüksek hız : 480 Mbit/sn
Düşük hız : 12 Mbit/sn
USB Veri Yolu
USB (Universal Serial Bus = Evrensel Seri Veri Yolu) 1995’te ortaya çıkmıştır. USB bağlantı standardı sayesinde farklı tipte konnektörlere, DMA kanal değişikliklerine gerek duyulmayacak, IRQ çakışmaları ortaya çıkmayacak, jumperlara gerek olmayacak; bir tek PC’ye 127 adede kadar cihaz bağlanabilecektir. USB, bilinen birçok PC konnektörünün (Centronics paralel, RS-232 seri, Mini-DIN ve Sub-D (Oyun portları, printer portları, klayve ve mouse konnektörleri, modem ve birçok network adaptörü) vb.) yerini alacaktır. Sonuç olarak USB, ana güç, yüksek hızlı video ve çok yüksek hızlı networkler dışında birçok harici bağlantının yerini alacaktır.
USB veriyolunu kullanan cihazlar direk olarak PC’lere baÄŸlanabilecekleri gibi, USB hubları aracılığı ile de baÄŸlantı kurabilirler. USB, star (yıldız) topolojiyi kullanır (Åžekil 1). Bu topolojide cihazlar baÄŸlandıkları bilgisayardan veya USB hublarından en fazla 5 m. uzaklıkta olabilir. USB, Ä°ki adet veri transfer hızını desteklemektedir: 1,5 Mbps ve 12 Mbps; bu band geniÅŸlikleri PC kamera, monitör, modem, printer, scanner, mouse, joystick, klavye, ses kartları ve ses sistemleri, telefon, network cihazları ve daha birçok cihazın çalışabilmesi için yeterlidir . USB, senkron (eÅŸ zamanlı) ve asenkron veri transferini esteklemektedir. Bütün USB cihazlar tek tip konnektör kullanmaktadır
USB, aralarında Intel, Microsoft, Compaq, IBM gibi firmaların da bulunduğu 400 ‘ün üzerinde kuruluş tarafından desteklenmektedir. Son zamanlarda üretilen hemen bütün sistemlerde ve anakartlarda USB desteği bulunmaktadır.
USB’nin Getirdiği Avantajlar:
Tek bir PC’ye 127 adede kadar cihaz baÄŸlayabilme Hiçbir sürücüye, IRQ ayarlarına, DMA kanallarına ve I/O adreslerine, geniÅŸleme yuvalarına gerek duymadan kolay kurulum Çevresel cihazlar için PC’yi kapatıp açmadan Tak ve Çalıştır fonksiyonelliÄŸi Bütün cihazlar için tek tip konnektör PC’yi kapatmadan cihaz ekleme ve kaldırma özelliÄŸi USB en hızlı büyüyen üç alanda çok önemli rol oynuyor: dijital görüntüleme, PC uzakiletiÅŸimi (PC telephony), ve çokluortam oyunları. USB’nin varlığı, bu alanlarda PC’lerin ve yan donanımların güvenilir olarak bir arada çalışmaları anlamına geliyor. USB,
giriÅŸ aygıtları için yenilikler kapsını açıyor. Örnek olarak yeni nesil “force-feedback” dijital joystickleri gösterebiliriz. Tabi yazıcılardan tarayıcılara, yüksek hızda iletiÅŸime (Ethernet, DSL, ISDN veya uydu iletiÅŸimi) gibi bütün yan donanımlar için de yepyeni imkanlar sunuyor.
USB verileri saniyede 12 megabit hızında iletir, bu da “orta-yavaÅŸ hızlı yan donanımlar” için yeterlidir. Bu geniÅŸ kategoriye telefonlar, dijital kameralar, modemler, klavyeler, fareler, dijital joystickler, bazı CD-ROM sürücüler, tape ve floppy sürücüler, dijital tarayıcılar, yazıcılar dahildir. USB veri aktarım hızı, birçok yeni nesil yan donanımın (MPEG-2 video tabanlı ürünler, veri eldivenleri, WACOM’un grafik tabletleri gibi) ihtiyacını da karşılıyor. Bilgisayar-uzak iletiÅŸim birleÅŸimi (PC telephony) PC’ler için büyümesi beklenen bir alan ve USB de ISDN ve dijital PBX’ler için bir arayüz oluÅŸturabilir. USB’nin bir gecede alışılan PC portlarının yerine geçmeyeceÄŸi belli ama düşük-orta bant geniÅŸliÄŸindeki yan donanımlar için hızla tercih edilmeye baÅŸlanmasıbeklenmekte.
USB aygıtlarının en yüksek iÅŸaret hızı 12 Mb/s’dır, en düşük hızlı aygıtları da 1.5 Mb/s altkanal (subchannel) kullanırlar. AÅŸağıda deÄŸiÅŸik baÄŸlantı türlerinin en yüksek veri iletim hızları
PC’lerde genelde en hızlı baÄŸlantı türü sabit diskler ve CD-ROM’lar için kullanılan UltraIDE’dir. Bu, yan donanımın ne olduÄŸuna ve nasıl yapıldığına baÄŸlıdır. Örnek olarak bir USB klavye normal bir PS/2 klavyeden daha hızlı yazmanızı saÄŸlamaz çünkü yazma hızınızı klavyenin bilgisayara olan baÄŸlantı hızı deÄŸil parmaklarınızın tuÅŸlara dokunma hızı belirler. Benzer olarak, USB yazıcılar ve tarayıcılar normal baÄŸlantıya göre daha hızlı çalışabilirler ama ancak yazıcı kafası ya da tarama motoru USB’nin daha yüksek veri aktarım hızına ayak uydurabilirse, ki de bu da olmayabilir. Öte yandan, USB daha önceki baÄŸlantı türleriyle pratik olarak baÄŸlanamayan aygıtların baÄŸlanabilmesini saÄŸlar (video kamera, ADSL, uydu modemleri gibi)
Seri Portlar:
Bu portlar seri port olarak da adlandırılır. Modemler, dijital kameralar vs. bu portlardan sisteme baÄŸlanır. Eskiden fare ve klavyer de bu portlardan baÄŸlanırdı. Intel 850 çipsetli anakartlarda arka panelde iki adet seri port konnektörü vardır. Seri portun NS16C550 uyumlu UART’sı, BIOS desteÄŸiyle 115.2 KBits/s hıza kadar veri transferi saÄŸlar. Seri portlar; COM1 (3F8h), COM2 (2F8h), COM3 (3E8h) ve COM4 (2E8h) gibi adreslendirilerek örevlendirilmiÅŸlerdir. USB Portlarının yaygınlaÅŸması ile bu portlar yaygınlığını yitirmektedir. 25-pinlik paralel port konnektörü arka panelde seri port çıkışları olan COM1 ve COM2 portları konnektörlerinin üstünde yer alır. BIOS paket programında, paralel port aÅŸağıdaki modlara ayarlanır.
Sadece Çıkış (PC-AT uyumlu mod)
Tek yönlü (PS/2 uyumlu mod)
EPP
ECP
Paralel port – LPT1, LPT2
8 bit veri aktarımı ve 25 uçlu konnektör ile erişilir
Saniyede yaklaşık 100 Kbyte’a kadar veri aktarabilir
PC ve yazıcı arasında el sıkışma (handshake) protokolü kullanılır
Åžu andaki paralel portal 3 modludur;
1987- Standart (Çift yönlü- yazıcıdan PC’ye veri aktarımının olması)
1991- EPP (Enhanced Parallel Port – Standart modun hızını 10 kat arttırdı)
1992 – ECP (Enhanced Capabilities Port- DMA kanalı içeren performans artırımını sağlayan moddur. )
FireWire/IEEE 1394
Seri, paralel, IDE, SCSI, RAID kısaca bilgisayarda cihazları bağlamak için kullandığımız tüm portlar için ortak olarak kullanılabilecek bir bağlantı noktası olarak geliştirilen bir yapıdır. 6 kablolu bağlantı noktalarından oluşmuştur ve bu 6 kablonun 4 tanesi data için, 2 tanesi de elektrik için tasarlanmıştır. USB gibi zincirleme bir fiziki topolojiye dayalıdır. Ancak USB’nin desteklediği 120 cihaz yerine artarda 63 cihazı desteklemektedir.
FireWire bütün portların yerini almak için tasarlandığından 100Mbps, 200Mbps, 400 Mbps hızlarında tasarlanmaktadır. Tasarımcılar bu yüksek hıza PCI üzerinden ulaşmayı düşünmektedir. Ayrıca zincir üzerinde yer alacak cihazlara ID verme gibi işlemlerin otomatik olarak yapılandırması ve siste elektriğinin kesilmeden cihazların takılıp çıkarılabilmesi de artı bir avantaj getirmektedir
PCMCIA
PCMCIA kart özellikle laptop ve notebook bilgisayarlar için geliştirilen adaptörleri kredi kartı boyutunda olan bir bus yapısıdır. 16 bit olarak çalışır ve tek bir IRQ kullanır. 3 tipi vardır. Tipler kalınlıklarına göre: Type1 3.5 mm, Type2 5mm, Type3 10.5 mm’dir. PCMCIA’ın bir yeni sürümü denilebilecek PC CARD diye adlandırılır ve 33 MHZ’de 32 bit çalışır. PCMCIA 5 volt kulanırken PC CARD 3.3 volt kullanmaktadır.
Type1 modem ve ethernet kartı olarak kullanılır.
Type2 RAM olarak kullanılır.
Type3 HDD olarak kullanılır.
Bilgisayar açıkken kartlar takılıp çıkarılabilir, hemen aktif hale gelirler.
• Soket servis adı verilen özel bir yazılım ara yüzü ile Intel mimarisini üstün bir düzeyde destekler.
• Card Identification Structure (CIS) sayesinde diğer aygıtlar kartı daha hızlı ve iyi bir şekilde algılar böylece kullanıcıya da çok yük düşmez.
TümleÅŸik LED’li RJ-45 LAN Konnektör
Ä°ki LED, RJ-45 LAN Konnektörünün içine yerleÅŸtirilmiÅŸtir. Tablo 2.3′de anakarta güç verildiÄŸinde ve LAN alt sistemi çalışırken LED durumlarını gösterir.
Tablo LAN konnektör LED durumları
CNR (Opsiyonel)
CNR konnektör, Intel 850 çipsetin ses, modem, USB ve LAN arabirimlerini destekleyen arabirime baÄŸlar. Åžekil 2.9′da yükselteci arabirimi ve ICH2 arasındaki sinyal arabirimini göstermektedir. EÄŸer USB 2.0 seçeneÄŸi desteklenirse USB veriyolu, NEC USB 2.0 kontrolcüsünden
gönderilir.
CNR aşağıdaki arabirimleri destekler.
AC’97 arabirimi; CNR kartındaki ses veya modem fonksiyonlarını destekler. Intel 850
çipsetli anakartlar CNR kartını kullanan 6 kanallı sesleri destekler.
LAN arabirimi;PLC’li aygıtlarla kullanım için 8-pin arabirim barındırır.
SMBus arabirimi; CNR kartları için tak ve çalıştır fonksiyonlarını sağlar.
USB arabirimi; CNR kartı için USB arabirimi sağlar.
CNR konnektör; güç yönetimi ve CNR kartın çalışması için gereken güç sinyallerini bulundurur.
Intel 850 çipsetli anakartlara çoklu kanal ses yükseltmesini desteklemeyen ses kodlayıcılı CNR kart takılırsa, Intel 850 çipsetli anakartları tümleÅŸik ses kodlayıcıları kapalı olur. Bu sadece hem onbord ses alt sistemi hem de CNR’i olan Intel 850 çipsetli anakartlara uygulanır.
APM
APM bilgisayarda enerji tasarrufu için standby modunu mümkün kılar. Standby modu aÅŸağıda ki yollarla baÅŸlatılır; BIOS paket programını kullanarak periyodik zaman duraklatma (time-out) özelliÄŸi kullanır. Windows 98′deki standby menü seçeneklerine benzer özellikleri kullanır. Standby modunda, hard diskin spin sayılarını düşürerek ve VESA+ DPMS uyumlu monitörleri denetleyerek Intel 850 çipsetli anakartlarda güç harcamasını azaltır. Güç yönetim modu BIOS paket programından aktif veya deaktif olarak ayarlanabilir. Standby modundayken sistem gelen fakslar ve aÄŸ mesajlarını gibi dış interruplara ve servis isteklerine cevap verme yeteneÄŸine sahiptir. Her tuÅŸ ve fare hareket sistemi standby durumundan çıkarır ve hemen hemen monitöre gücü yeniden saÄŸlar. BIOS fabrika ayarlarına getirildiÄŸinde APM aktif (enable) konumdadır, ama sistem güç yönetimi özelliklerinin çalışması için APM sürücüsünü desteklemelidir. ÖrneÄŸin;Windows, APM’in BIOS’da aktif edildiÄŸini bularak güç yönetim özelliklerini destekler.
ACPI
ACPI, bilgisayarın güç yönetimi ve tak ve çalıştır fonksiyonları üzerinden iÅŸletim sistemine direk kontrol saÄŸlar. Intel 850 çipsetli anakartlarda ACPI’nini kullanımı, tam ACPI desteÄŸi saÄŸlayan iÅŸletim sistemine ihtiyaç duyar.
ACPI aÅŸağıdaki özellikleri içerir; Tak ve çalıştır (veriyolu aygıt listesinde) ve APM desteÄŸi (normalde BIOS’da bulunur) Bireysel aygıtların anakarta eklenmesi (bazı anakartlara eklemeler ACPI-Aware sürücüsüne ihtiyaç duyar), video görüntülemesi ve hard disk sürücülerinin güç yönetim kontrolünü saÄŸlar. Ä°ÅŸletim sisteminin bilgisayarı kapatmasını saÄŸlayan soft-off özelliÄŸi için aktif(enable) seçeneÄŸine sahiptir. Çoklu uyandırma iÅŸlemleri için destek saÄŸlar.
BOOT Ä°ÅŸlemi
İşletim sisteminin RAM’e yüklenmesidir. DOS yüklü bir sistemdeki BOOT işlemi:
ÖNBELLEK
Bugün PC’lerde kullanılan tüm donanımlar 15 yıl öncesine göre çok daha hızlı. Ama her bir donanım bileÅŸeninin hızı eÅŸit ölçüde artmadı. ÖrneÄŸin iÅŸlemcilerdeki performans geliÅŸimi, sabit disktekilerden kat kat daha fazladır. Hani bir PC’nin gücü en zayıf halkası kadardır derler ya, iÅŸlemci ve bellek çok hızlı olsa da yavaÅŸ kalan bir sabit disk ile bu performans artışını tam anlamı ile yaÅŸamanız mümkün deÄŸildir. Ä°ÅŸlemci boÅŸ boÅŸ oturup kendisine bilgi gelmesini bekler. Tabii bunu önlemek için bazı ara çözümler geliÅŸtirildi. ÖrneÄŸin yakın zamanda kullanılan bilgileri sabit diskten önbellek (cache) adı verilen bir birime aktarılması, iÅŸlemcinin ihtiyaç duyduÄŸunda sık kullanılan bilgileri bu önbellek alanından alması.Ä°ÅŸte önbelleklemenin esası budur. Bir PC’de çeÅŸitli bellek kademeleri vardır: birincil önbellek (L1 cache); ikincil önbellek (L2 cache); sistem belleÄŸi (RAM) ve sabit disk veya CD-ROM. Diyelim ki iÅŸlemci bir bilgiye ihtiyaç duyuyor. Önce gider, en hızlı bellek türü olan L1 önbelleÄŸe bakar. Bilgi orada varsa gecikme olmaksızın bu bilgileri alır ve iÅŸler. L1 önbellekte yoksa L2′ye bakar ve buradaysa nispeten küçük bir gecikme ile bilgileri alır. Orada da yoksa önbelleÄŸe göre daha yavaÅŸ kalan sistem belleÄŸine, yine yoksa en yavaÅŸları olan sabit diske veya CD-ROM vb. bilginin geldiÄŸi cihazlara bakar.L1 önbellek en hızlısıdır ve günümüz PC’lerinde doÄŸrudan iÅŸlemci üzerindeyer alır. Bu önbellek genelde küçüktür (genelde 64K’ya kadar; Pentium III, Pentium II ve Celeron iÅŸlemcilerde 32K; AMD K6-2 ve K6-3 iÅŸlemcilerde 64K). L2 önbellek biraz daha yavaÅŸ ama biraz daha büyük olabilir. Pentium II ve III’lerde boyutu 512K’dır ve iÅŸlemci ile iÅŸlemci hızının yarı hızında haberleÅŸir. Ä°lk Celeron’larda yoktur; günümüz Celeron’larında boyutu 128K’dır ve iÅŸlemciyle aynı hızda haberleÅŸir. AMD K6-2′lerde iÅŸlemci üzerinde deÄŸil, anakart üzerindeki bir yuvada 2GB’a kadar L2 önbellek bulunabilir ve veriyolu hızında (66 veya 100 MHz) haberleÅŸir. AMD K6-3′de 256K önbellek bulunur ve iÅŸlemci ile aynı hızda haberleÅŸir. AMD K6-3 L1 ve L2 önbelleÄŸi üzerinde bulundurduÄŸu, aynı zamanda kullanıldıkları anakartlarda da sistem veriyolu hızında çalışan bir önbellek daha bulunduÄŸu için 3. seviye (L3) önbelleÄŸi literatüre sokmuÅŸtur.
IRQ (KESME)
(Inrerrupt Request) Bir süre PC kullanan herkes ÅŸu ünlü “IRQ çakışması” tabirini duyar. Peki nedir bu IRQ? Türkçesi “kesme”; yani iÅŸlemci bir iÅŸle meÅŸgulken, bilgisayarın bir yerinden baÅŸka bir donanımdan iÅŸlemciye şöyle bir emir geliyor: “Benimle de ilgilen!” Yani iÅŸlemcinin iÅŸini böler. Tabii iÅŸlemci aynı anda çok sayıda iÅŸi birden yapabilir: Klavye ve fare kullanırken bir yandan ekrana gönderilen verileri iÅŸler, sabit diskten okuma yapar, modemin indirdiÄŸi dosyalara bakar vs. Ama iÅŸlemciye iÅŸini görmesi için ihtiyaç duyan bir aygıtın ona sinyal gönderebilmesi için özel bir hatta ihtiyacı vardır. Ä°ÅŸte buna IRQ hattı adı verilir. PC’mizde 0′dan 15′e kadar numaralanan 16 IRQ hattı vardır. Bunlar ÅŸu aygıtlar için kullanılabilir (”default”, yani pik aygıtın yanı sıra bu IRQ’yu kullanabilecek diÄŸer aygıtlar parantez içinde verilmiÅŸtir)
IRQ 0: Sistem saati.
IRQ 1: Klavye
IRQ 2: Programlanabilir IRQ (Modemler, COM3 ve COM 4 portları)
IRQ 3: COM 2 portu (modemler, COM 4, ses ve ağ kartlan, teyp yedekleme birimlerini hızlandıran kartlar)
IRO 4: COM 1 portu (modemler, COM 4, ses ve ağ kartlan, teyp yedekleme birirnlerini hızlandıran kartlar)
IRQ 5: Ses kartı (LPT2, LPT3 – yani ikinci ve üçüncü paralel portlar – COM 3, COM 4, modemler, aÄŸ kartlan, MPEG kartları, teyp yedekleme birimlerini hızlandıran kartlar)
IRQ 7: LPT1, yani ilk paralel port (LPT2, COM 3, COM 4, modemler, ağ kartları, ses kartlan, teyp yedekleme birimlerini hızlandıran kartları
IRQ 8: Gerçek zamanlı saat.
IRQ 9: (Ağ kartları, ses kartları,SCSI kartları, PCI aygıtlar, yeniden yönlendirilen
IRQ2 aygıfları)
IRQ 10: (Ağ kartları, ses kartları, SCSI kartları, PCI aygıtlar, ikinci ve dördüncü IDE kanalları)
IRQ 11: (Görüntü kartları, ağ kartları, ses kartları, SCSI kartları, PCI aygıtlar, üçüncü ve dördüncü IDE kanalları)
IRQ 12: PS/2 fare (Görüntü kartları, ağ kartları, ses kartları, SCSI kartları, PCI aygıtlar, üçüncü IDE kanalı)
IRQ 13: FPU, yani matematik iÅŸlemci.
IRQ 14: Birinci IDE kanalı (SCSI kartlar)
IRQ 15: İkinci IDE kanalı (Ağ ve SCSI kartlar)
Normalde bir IRQ’yu bir aygıtın kullanması gerekir; aksi halde iÅŸlemci ÅŸaşırır, yanlış aygıta yanlış zamanda cevap verebilir. iÅŸte buna IRQ çakışması denir. Bazen Windows Aygıt Yöneticisi bölümünden donanım aygıtlarının kaynak deÄŸerlerini deÄŸiÅŸtirerek, bazen kartın yerini deÄŸiÅŸtirerek bu sorun çözülebilir (tüm geniÅŸleme yuvaları doluysa bazen de çözülemeyebilir). Aslında PCI Steering adı verilen bir yolla bir IRQ’nun iki PCI aygıt tarafından kullanılması mümkündür. Ama bunun için aygıtın ve sürücülerinin bu iÅŸlemi desteklemesi gerekir. Bu konunun detaylarına da Windows ile ilgili bölümümüzde deÄŸineceÄŸiz.
DMA Kanalları
DoÄŸrudan bellek eriÅŸim (Direct Memory Access) kanalları sistem içinde çoÄŸu aygıtın doÄŸrudan bellek ile veri alış veriÅŸi için kullandığı yollardır. IRQ’lar kadar “ünlü” deÄŸillerdir, çünkü sayıları daha azdırve daha az sayıda donanımda kullanılırlar. Bu yüzden de daha az soruna yol açarlar. BildiÄŸiniz gibi iÅŸlemci PC’nin beynidir. Eski PC’lerde iÅŸlemci neredeyse her ÅŸeyi üstlenirdi; tabii, tüm donanım aygıtlarına veri göndermek ve onlardan veri almak iÅŸini de. Ancak bu pek verimli olmazdı; iÅŸlemci veri transferi ile ilgilenmekten baÅŸka iÅŸlemleri doÄŸru dürüst yerine getiremezdi. DMA sayesinde bazı aygıtlar kendi aralarında veri transferi yapıp bu yükü iÅŸlemcinin üzerinden aldılar. DMA kanalları normalde yonga setinin bir bölümünü oluÅŸturur. Bir PC’de 8 DMA kanalı bulunur ve 0′dan 7′ye kadar numaralandırılır. DMA’lar genelde ses kartları, disket sürücüler, teyp yedekleme birimleri, yazıcı portu (LPT1), aÄŸ ve SCSI kartları, ses özelliÄŸi olan modemler tarafından kullanılırlar.
Anakart Yapısı
AÅŸağıda ÅŸekil.2.2′de anakartın yapısı ve gösterilmiÅŸ ve anakart üzerindeki bileÅŸenler alfabetik olarak sıralanmıştır. Bu bileÅŸenlerin neler olduÄŸu bu numaraların karşılarında verilmiÅŸtir.
A AD1885 ses kodlayıcısı M IDE konnektörleri
B Intel 82562ET PLC aygıtı (opsiyonell) N Yardımcı güç konnektörü (opsiyonel)
C AGP konnektör (AGP Pro50 konnektör(opsiyonel))
O SMSC LPC47M142 I/O kontrolcüsü (SMSC LPC47M132 I/O kontrolcüsü (opsiyonel))
D Arka panel konnektörleri P Ön panel konnektörü
E +12 V güç konnektörü (ATX12V) Q Batarya
F Intel 82850 MCH (Kuzey Köprüsü) R Hoparlör
G mPGA478 iÅŸlemci soketi S Intel 82802AB 4 Mbit FWH
H Donanım monitörü T Intel 82801BA ICH2 (Güney Köprüsü)
I RAMBUS Bankası 0 (RIMM1 ve RIMM2) U NEC mPD720100 USB 2.0 ana kontrolcüsü (opsiyonel)
J RAMBUS Bankası 1 (RIMM3 ve RIMM4) V PCI bus’a kartlar eklemek için slotlar
K Güç konnektörü W CNR konnektörü (opsiyonel)
L Disket sürücüsü konnektörü
Bize Yorum yazarsaniz seviniriz: (Yapilan Yorumlarin Hepsi Cevaplandirilir)